ΝΗΣΙΩΤΙΚΑ ΚΑΡΝΑΒΑΛΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ

Αστείρευτο το νησιώτικο καρναβάλι αναθυμάται την πολύχρονη ιστορία των 155 χρόνων του,     ζωντανεύει και εμπλουτίζει με παλιά εθιμικά δρώμενα το περιεχόμενό του. Τα ιστορικά έθιμα που χαρακτηρίζουν και προσδίδουν στο νησιώτικο καρναβάλι την ιδιαιτερότητά του είναι πολλά. Αρύεται στοιχεία και πληροφορίες από την πλούσια παράδοσή του. Τροφοδοτείται από τον αυθορμητισμό και το πάθος των Νησιωτών για το καρναβάλι τους. Όλη η πόλη ζει σε ρυθμό αποκριάτικο, εμβαθύνοντας με σεβασμό στην ενίσχυση της αυθεντικότητάς του. Θα αναφερθούμε και θα εστιάσουμε το ενδιαφέρον μας σε μερικά από τα αποκριάτικα δρώμενα και θα προβάλουμε ορισμένα που αναβιώνουν μετά από πολλές δεκαετίες. Το βράδυ της Κυριακής τής Τυροφάγου, με πρωτοβουλία τού Σωματείου Εθελοντών Μεσσήνης, η «χορωδία- Μαντολινάτα» συνεχίζει την πολύχρονη ιστορία της. Παλιοί και νέοι απάχηδες, πιστοί στο σταθερό ραντεβού με την καρναβαλική παράδοση πολλών γενεών ενώνουν νότες που βγαίνουν βαθιά από την ψυχή. Η κομπανία μας, κάθε χρόνο, ολοκληρώνεται με Νησιώτες απάχηδες από την Αθήνα, σε ένα σταθερό ραντεβού με την μακρόχρονη νησιώτικη παράδοση. Ο αρχιμουσικός μας θα φορέσει και φέτος την περίτεχνη στολή του, στολή αυτοσχέδια “σμόκιν από λινάτσα”, το χαρακτηριστικό πανύψηλο, χειροποίητο καπέλο και με την μπαγκέτα του, επικεφαλής των απάχηδων, θα διευθύνει την χορωδία με κωμικές κινήσεις και ρυθμικό βηματισμό στους δρόμους και στις πλατείες. Στις φωτιές στήνονται κυκλικοί χοροί. Τα παραδοσιακά κεράσματα είναι πλούσια και άφθονο το κρασί, η ευθυμία και το κέφι κορυφώνονται. Πολλά αποκριάτικα έθιμα είναι λείψανα των αρχαίων διονυσιακών γιορτών. Οι φωτιές στις ρούγες αποτελούν, μαζί με πολλά άλλα αρχέγονα έθιμα, την βάση τού καρναβαλιού. Γύρω από τις φωτιές στήνονται “κύκλιοι χοροί”. Οι ανοιξιάτικες φωτιές στηρίζονται στην αρχέγονη πίστη για την δύναμη της φωτιάς, η οποία με την μαγική της επίδραση «καθαιρεί», διώχνει το κακό και συντελεί στην ευφορία των αγρών. Οι φωτιές καίνε μέχρι να τελειώσουν τα ξύλα, να σβήσουν και να πάρουν μαζί τους τα κακά πνεύματα. Οι καρναβαλιστές ενισχύουν τη δύναμή τους και με την μεταμφίεση. Τα προσωπεία ιδιαίτερα παίζουν βασικό ρόλο για την ανατροπή τής καθημερινότητας. Οι καταβολές τής μεταμφίεσης ανάγονται στην αρχαία Ελλάδα, στα διονυσιακά δρώμενα. Οι Σάτυροι ήταν οι πιστοί ακόλουθοι του Διονύσου, του άτακτου θεού, του θεού τής μέθης και της ευθυμίας. Σε όλες τις εποχές τής ανθρωπότητας οι προσωπίδες εξυπηρετούν το “υποδύεσθαι”. Οι ζωόμορφες και μυθολογικές παραστάσεις εξομοιώνουν τους προσωπιδοφόρους με τις μορφές που απεικονίζουν και οπλίζουν αυτούς με την δύναμή τους. Έτσι, μπορούν εύκολα να αποδεσμευτούν από φόβους και συμβατικότητες. Έχουν την ευκαιρία να πειραματιστούν σε νέους ρόλους και να εκτονωθούν συναισθηματικά. Το βράδυ της Κυριακής, οι εθελοντές Μεσσήνης και το Θεατρικό Εργαστήρι σας προσκαλούμε να αναβιώσουμε μαζί ένα πολύ παλιό θέατρο δρόμου. Είναι ο «Τυρής και ο Ταραμάς». Είναι δύσκολο να ιχνηλατήσουμε με ακρίβεια τις ρίζες του, όλα όμως τα στοιχεία μάς οδηγούν πριν από το 1950. Ο Τυρής και ο Ταραμάς παιζόταν στην περιοχή «Γαρδελιά», δίπλα στην καθιερωμένη φωτιά τής γειτονιάς, στο μαγαζάκι του Σπάλα “εξ Αμερικής”. Βασικό στοιχείο τού δρώμενου ήταν ο αυτοσχέδιος, οξύς διάλογος, που διαμειβόταν μεταξύ των πρωταγωνιστών, κατά τη διάρκεια της πάλης για την επικράτηση του νικητή.. Σημαντική ήταν για την παρουσίαση του δρώμενου η συμβολή τού Βαγγέλη Λιάππα, πατέρα τής αείμνηστης, καταξιωμένης πεζογράφου, ποιήτριας και σκηνοθέτιδας Φρίντας Λιάππα. Ο Ταραμάς επιβάλλεται να αναμετρηθεί με τον Τυρή, προκειμένου να τον παραμερίσει και να νικήσει. Η κυρα-Σαρακοστή, λιτή και εγκρατής, διαδέχεται την Τυρινή και την αφθονία της. Οι απολαύσεις και η αφθονία παραχωρούν την θέση τους στη νηστεία. Η εγκράτεια υπερισχύει. Διαδέχεται την αφθονία, σε αρμονία πάντοτε με την εναλλαγή των εποχών και τον ρόλο της μάνας-γης ως τροφού. Πέρα από τον θρησκευτικό του συμβολισμό το δρώμενο έχει και ευετηρικό χαρακτήρα. Ο άνθρωπος προετοιμάζεται διατροφικά και ψυχικά. Η νηστεία οδηγεί στην Ανάσταση και η Άνοιξη στην αναγέννηση της γης και της ζωής. Η καλή χρονιά θα συνεχιστεί, αρμονικά και αδιασάλευτα. Φέτος, επίσης, θα αναβιώσει ένας παλιός νησιώτικος θεσμός, το «κομιτάτο». Οι ρίζες του χάνονται στη δεκαετία του 1950. Η αυλαία τού καρναβαλιού θα πέσει την Καθαρή Δευτέρα με την απονομή βραβείων, που προκηρύσσονται για την καλύτερη καρναβαλική ομάδα. Τα βραβεία θα απονείμει το «κομιτάτο», δηλ. κριτική επιτροπή. Οι κριτές που θα απονείμουν τα βραβεία είναι απλοί πολίτες, εκπρόσωποι της κοινής γνώμης, που με την ψήφο τους θα αναδείξουν τους νικητές. Η όλη διαδικασία παραπέμπει στα βραβεία που απονέμονταν στους “θεατρικούς αγώνες” τής αρχαιότητας, στους οποίους μετείχαν οι μεγάλοι τραγικοί και κωμικοί ποιητές. Σημαντικές πληροφορίες για τα ανωτέρω δρώμενα, «ο Τυρής και ο Ταραμάς» και το «κομιτάτο», προέρχονται από την φίλη Δήμητρα Πριστούρη, πιστή στις παραδόσεις τού Νησιού και του καρναβαλιού. Την Καθαρή Δευτέρα, στη μεγάλη παρέλαση, ο βασιλιάς Καρνάβαλος θα εκφωνήσει με μεγαλοπρέπεια τον σατιρικό του λόγο, που αποτελεί ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τού νησιώτικου καρναβαλιού και της ελληνικής δημοκρατικής σκέψης, βαθιά ριζωμένης και αναπόσπαστα συνδεδεμένης με την αρχαιότητα και την χώρα μας. Ο καρνάβαλος είναι το ανώνυμο πλήθος. Σατιρίζει πρόσωπα, γεγονότα, επαγγέλματα, καταστάσεις πολιτικές. Εκφράζεται με επιφωνήματα και χειρονομίες, χρησιμοποιεί, ανάλογα, λόγο καυστικό ή ευτράπελο. Σατιρίζει πρόσωπα και καταστάσεις, ώστε μέσα από τη φάρσα, το γέλιο και την ευθυμία να ασκεί κριτική. Όλα αυτά τα στοιχεία τής καθημερινότητας, με την κατάλληλη ιστορική αναγωγή, παραπέμπουν σε στοιχεία τής αρχαιότητας, που τροφοδοτούσαν τη Νέα και Μέση κωμωδία ( το κωμωδείν). Γενικά, η Αποκριά στο τέλος τού χειμώνα και στις αρχές τής άνοιξης συμπίπτει με τον μήνα Ανθεστηριώνα τής αρχαιότητας (περίπου στο τέλος Φεβρουαρίου), που οι Αθηναίοι γιόρταζαν τις ανθισμένες γιορτές, τα Ανθεστήρια και λάτρευαν την αναγέννηση της φύσης, που περίμενε με μυστική δύναμη την ώρα της. Ελάτε όλοι, μασκαρεμένοι και αμασκάρευτοι, να χαρούμε με την καρδιά μας, να τραγουδήσουμε, να σατιρίσουμε, να ξεφαντώσουμε. Ελάτε να νιώσουμε και να μοιραστούμε την ιδιαιτερότητα του καρναβαλιού και της απόκριας στο Νησί. Ντίνα Αντωνάκου- Γκότση